Ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorcy jest dobrowolne
Zleceniobiorca, który podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia, może zostać objęty ubezpieczeniem chorobowym wyłącznie na własny wniosek. Bez takiego wniosku i bez zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego żadne e-ZLA nie da mu prawa do zasiłku, niezależnie od tego, jak długo trwa umowa. Pierwszy krok przy każdym zwolnieniu zleceniobiorcy to więc sprawdzenie, z jakim kodem tytułu i z jakimi ubezpieczeniami został zgłoszony.
Są też sytuacje, w których zlecenie nie daje obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, na przykład gdy zleceniobiorca jest studentem przed ukończeniem 26 lat albo gdy ma równolegle umowę o pracę u innego pracodawcy z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym. Wtedy dobrowolne chorobowe z tytułu zlecenia nie wchodzi w grę, a zasiłek, jeśli w ogóle, przysługuje z innego tytułu.
- zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego tylko na wniosek zleceniobiorcy,
- ubezpieczenie chorobowe możliwe tylko wtedy, gdy zlecenie daje obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
- brak zgłoszenia oznacza brak zasiłku, choć samo zwolnienie usprawiedliwia niewykonywanie zlecenia.
90 dni okresu wyczekiwania przy dobrowolnym chorobowym
Pracownik objęty obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym nabywa prawo do zasiłku po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Zleceniobiorca, którego ubezpieczenie jest dobrowolne, czeka 90 dni. Do tego okresu wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni, co ma znaczenie przy kolejnych umowach zawieranych z tą samą osobą albo po zmianie zleceniodawcy.
Zwolnienie, które zaczyna się przed upływem okresu wyczekiwania, nie daje prawa do zasiłku za dni przypadające w tym okresie. Jeśli niezdolność trwa dalej, zasiłek przysługuje od dnia, w którym okres wyczekiwania się dopełnia. Dlatego data zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego musi być w dokumentacji zlecenia równie łatwo dostępna jak data zawarcia umowy.
Kto płaci chorobowe na zleceniu: ZUS czy zleceniodawca
Zleceniobiorca nie ma prawa do wynagrodzenia chorobowego z art. 92 Kodeksu pracy, bo ten przepis dotyczy wyłącznie pracowników. Od pierwszego dnia niezdolności przysługuje mu zasiłek chorobowy z ustawy z 25 czerwca 1999 r. Kto go wypłaca, zależy od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego: płatnik składek, który zgłasza ponad 20 ubezpieczonych, sam wypłaca zasiłki, także zleceniobiorcom. Mniejszy płatnik przekazuje dokumenty do ZUS, a zasiłek wypłaca ZUS.
Przy zasiłku z ZUS zleceniodawca wypełnia zaświadczenie płatnika Z-3a, czyli wersję dla ubezpieczonych, którzy nie są pracownikami. Wysokość zasiłku to 80 procent podstawy, 70 procent za pobyt w szpitalu i 100 procent przy niezdolności w okresie ciąży albo spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy. Porównanie świadczeń opisujemy na stronie o tym, jak wyliczyć zasiłek chorobowy.
| Kwestia | Pracownik | Zleceniobiorca |
|---|---|---|
| Ubezpieczenie chorobowe | obowiązkowe | dobrowolne, na wniosek |
| Okres wyczekiwania | 30 dni | 90 dni |
| Wynagrodzenie chorobowe z art. 92 KP | tak, do 33 albo 14 dni w roku | nie |
| Zasiłek chorobowy | po wyczerpaniu wynagrodzenia chorobowego | od pierwszego dnia niezdolności |
| Zaświadczenie płatnika dla ZUS | Z-3 | Z-3a |
Jak liczy się podstawę zasiłku zleceniobiorcy
Podstawą jest przeciętny miesięczny przychód z umowy, od którego naliczano składki, z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności, po odjęciu 13,71 procent. Jeśli zleceniobiorca jest ubezpieczony krócej, bierze się pełne miesiące ubezpieczenia. Przy zleceniach rozliczanych godzinowo przychód bywa w każdym miesiącu inny, więc błąd w jednym miesiącu podstawy zmienia wynik bardziej niż u pracownika na stałej pensji. Do wstępnego wyliczenia możesz użyć naszego kalkulatora zwolnienia lekarskiego.
Szczególny przypadek to umowa zlecenia zawarta z własnym pracownikiem albo wykonywana na rzecz własnego pracodawcy. Dla celów ubezpieczeń taki zleceniobiorca jest traktowany jak pracownik, przychód ze zlecenia wchodzi do podstawy, a jego ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe. W takiej sytuacji obowiązują zasady pracownicze, łącznie z wynagrodzeniem chorobowym.
Co z umową zlecenia w czasie choroby
Zwolnienie lekarskie nie zawiesza umowy zlecenia i nie daje zleceniobiorcy ochrony, jaką pracownik ma w art. 41 Kodeksu pracy. Zasady wypowiedzenia wynikają z umowy i z Kodeksu cywilnego. W praktyce zleceniodawca musi przede wszystkim zorganizować zastępstwo i nie wypłacać wynagrodzenia z umowy za dni, w których zlecenie nie było wykonywane, jeśli umowa uzależnia je od wykonanej pracy. Zasiłek przysługuje także w okresie po zakończeniu zlecenia, na zasadach, które opisujemy we wpisie o tym, jak wygląda zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia.
Zasada z art. 17 ustawy zasiłkowej działa tak samo jak u pracownika. Zleceniobiorca, który w czasie zwolnienia wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem, traci prawo do zasiłku za cały okres tego zwolnienia.