ZwolnieniaLekarskie

Wniosek o kontrolę zwolnienia lekarskiego do ZUS przez PUE i kontrola z ZUS na L4

Wniosek o kontrolę zwolnienia lekarskiego pracodawca składa do ZUS przez PUE eZUS albo pisemnie w placówce właściwej dla siedziby firmy, podając PESEL pracownika, serię i numer e-ZLA, adres pobytu i konkretne uzasadnienie. Firma, która zgłasza do chorobowego ponad 20 osób, może też skontrolować pracownika sama. Pracownik jest na zwolnieniu, a do firmy docierają sygnały, że w tym czasie remontuje dom albo pracuje u konkurencji. Kontrola z ZUS na L4 to narzędzie, które daje pracodawcy ustawa zasiłkowa, ale korzystanie z niego wymaga porządku w dokumentach: dokładnych danych zwolnienia, adresu pobytu i konkretnego uzasadnienia. Opisujemy, kto może kontrolować, jak przygotować wniosek i jakie są skutki stwierdzonego nadużycia.

Kto może kontrolować zwolnienie lekarskie

Podstawą jest art. 68 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień przeprowadza ZUS, a płatnik składek, który zgłasza do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób i sam wypłaca zasiłki, może ją przeprowadzić samodzielnie. Mniejszy płatnik nie prowadzi kontroli we własnym zakresie, ale może zwrócić się do ZUS z wnioskiem o jej przeprowadzenie.

Warto odróżnić dwie kontrole. Pierwsza dotyczy tego, jak pracownik wykorzystuje zwolnienie: czy przebywa pod adresem wskazanym w e-ZLA, czy nie pracuje zarobkowo i czy nie robi niczego, co utrudnia powrót do zdrowia. Druga dotyczy samego orzeczenia o niezdolności: lekarz orzecznik ZUS może wezwać pracownika na badanie i ocenić, czy niezdolność do pracy rzeczywiście istnieje. Przy zwolnieniach długich albo często powtarzanych pracodawca może we wniosku sygnalizować obie kwestie.

  • płatnik zasiłków powyżej 20 ubezpieczonych: kontroluje sam albo prosi ZUS,
  • płatnik do 20 ubezpieczonych: składa wniosek do ZUS,
  • kontrola orzekania o niezdolności: zawsze po stronie lekarza orzecznika ZUS.

Jak złożyć wniosek o kontrolę zwolnienia lekarskiego przez PUE?

Wniosek składa się pisemnie w placówce ZUS właściwej dla siedziby płatnika albo elektronicznie przez PUE eZUS. Kluczowa jest jakość danych: ZUS musi jednoznacznie zidentyfikować pracownika i zwolnienie, a z uzasadnienia powinno wynikać, dlaczego kontrola ma sens właśnie teraz. Zwolnienie trwa często kilka dni, więc wniosek złożony pod koniec okresu niezdolności ma małą szansę na kontrolę pod adresem pobytu. Wniosek pracodawcy do ZUS o kontrolę zwolnienia lekarskiego nie ma urzędowego wzoru: wystarczy pismo z danymi z listy niżej, a w PUE eZUS te same dane wpisujesz w piśmie ogólnym do ZUS, wysyłanym z profilu płatnika. Wniosek może dotyczyć kontroli wykorzystania zwolnienia, kontroli zasadności orzeczenia przez lekarza orzecznika albo obu naraz.

  • imię, nazwisko i PESEL pracownika,
  • seria i numer zaświadczenia e-ZLA oraz okres niezdolności do pracy,
  • adres pobytu w czasie choroby wskazany na zaświadczeniu,
  • uzasadnienie: fakty, które budzą wątpliwości, na przykład informacja o pracy u innego podmiotu albo powtarzający się schemat zwolnień przy tych samych okolicznościach,
  • dane osoby kontaktowej po stronie pracodawcy.

Uzasadnienie opieraj na faktach, które da się sprawdzić, a nie na przypuszczeniach. Powtarzające się krótkie zwolnienia w poniedziałki albo zaraz po odmowie urlopu to okoliczność, którą warto opisać, ale ZUS ocenia ją samodzielnie. Więcej o tym, jak ułożyć proces po stronie firmy, piszemy na stronie o tym, jak prowadzić kontrolę zwolnień lekarskich.

Jak wygląda kontrola wykorzystywania zwolnienia

Kontrola polega na sprawdzeniu pracownika pod adresem pobytu wskazanym w e-ZLA i na ustaleniu, czy nie wykonuje pracy zarobkowej ani nie podejmuje aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Od 13 kwietnia 2026 r. taką aktywnością jest każda czynność o charakterze zarobkowym, także zlecenie dla innej firmy, a zwykłe sprawy dnia codziennego (zakupy, apteka) nią nie są. Z każdej kontroli sporządza się protokół w dwóch egzemplarzach, a pracownik ma 7 dni na zgłoszenie zastrzeżeń. Nieobecność pod adresem sama w sobie nie przesądza o nadużyciu: pracownik może być na wizycie lekarskiej, w aptece albo w laboratorium. Dlatego kontrolujący często wzywa do złożenia wyjaśnień, zanim wyciągnie wnioski.

Znaczenie ma także oznaczenie na zaświadczeniu: kod 1 oznacza, że chory powinien leżeć, a kod 2, że może chodzić. Żadne z tych oznaczeń nie zwalnia z obowiązku przebywania pod wskazanym adresem i nie pozwala na pracę zarobkową. Pracownik, który zmienia adres pobytu w czasie zwolnienia, powinien o tym zawiadomić pracodawcę i ZUS. Przepisy o kontroli zwolnień zmieniła nowelizacja obowiązująca od 13 kwietnia 2026 r. (nowe wzory upoważnienia i protokołu), więc przed wyciągnięciem konsekwencji korzystaj z aktualnych wzorów.

Skutki stwierdzonego nadużycia zwolnienia

Zgodnie z art. 17 ustawy zasiłkowej osoba, która w czasie zwolnienia wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia, traci prawo do zasiłku za cały okres tego zwolnienia, a nie tylko za dzień kontroli. Kodeks pracy stanowi, że wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje w przypadkach, w których nie przysługuje zasiłek chorobowy, więc ten sam skutek obejmuje także wynagrodzenie chorobowe. Jeśli świadczenie zostało już wypłacone, podlega zwrotowi, a w przypadku zasiłku wypłacanego przez ZUS rozstrzyga decyzja ZUS.

Samo nadużycie zwolnienia może też mieć skutki dyscyplinarne, ale to osobna ocena prawna, w której liczą się okoliczności konkretnej sprawy. Zanim podejmiesz decyzję kadrową, zadbaj o dokumenty: protokół, wyjaśnienia pracownika i decyzję ZUS. Dla porządku warto też wiedzieć, jak długo pracownik jest już nieobecny, bo po ponad 30 dniach choroby przed powrotem obowiązuje badanie kontrolne z art. 229 § 2 KP, a po przekroczeniu okresów z art. 53 KP pracodawca może rozważyć rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia.

EtapKto działaDokument
Sygnał o możliwym nadużyciupracodawcanotatka z faktami
Kontrolapłatnik powyżej 20 ubezpieczonych albo ZUSprotokół kontroli
Wyjaśnieniapracownikpisemne wyjaśnienia
Rozstrzygnięciepłatnik zasiłków albo ZUSdecyzja o utracie prawa do świadczenia

Jak przygotować firmę do kontroli zwolnień

Wniosek o kontrolę jest skuteczny tylko wtedy, gdy kadry mają dane pod ręką w dniu, w którym pojawia się sygnał. W praktyce oznacza to rejestr zwolnień z adresami pobytu, historią zwolnień każdej osoby i widokiem powtarzających się wzorców. Pomaga też stała procedura: kto zbiera sygnały, kto decyduje o wniosku i kto prowadzi dokumentację. Wskaźniki nieobecności opisujemy szerzej na stronie o tym, jak mierzyć absencję chorobową.

Czytaj także